प्रेग्नन्सी टेस्ट कधी करावी? टेस्टची योग्य वेळ आणि संपूर्ण माहिती

आई होणं हा प्रत्येक स्त्रीच्या आयुष्यातील एक अतिशय स्पेशल क्षण असतो. जेव्हा तुम्हाला तुम्ही प्रेग्नन्ट असल्याचे संकेत मिळू लागतात, तेव्हा मनात पहिली गोष्ट येते ती म्हणजे— "मी प्रेग्नन्सी टेस्ट कधी करावी?"

अनेक वेळा घाईगडबडीत किंवा चुकीच्या वेळी टेस्ट केल्यामुळे रिझल्ट चुकीचा येऊ शकतो, ज्याला मेडिकल भाषेत False Negative म्हणतात. त्यामुळे, योग्य वेळी टेस्ट करणे खूप महत्त्वाचे आहे. आजच्या या सविस्तर ब्लॉगमध्ये आपण प्रेग्नन्सी टेस्टशी संबंधित सर्व शंका दूर करणार आहोत.

1. प्रेग्नन्सी टेस्ट म्हणजे नक्की काय?

प्रेग्नन्सी टेस्ट ही एक साधी प्रक्रिया आहे ज्याद्वारे तुम्ही गरोदर आहात की नाही हे तपासले जाते. जेव्हा एखादी स्त्री प्रेग्नन्ट होते, तेव्हा तिच्या शरीरात hCG (Human Chorionic Gonadotropin) नावाचे एक हार्मोन तयार होऊ लागते.

• हे हार्मोन फक्त गरोदरपणातच तयार होते.

• प्रेग्नन्सी टेस्ट किट हे याच हार्मोनला तुमच्या लघवीमध्ये (Urine) शोधण्याचे काम करते.

• जर लघवीमध्ये हे हार्मोन सापडले, तर टेस्ट पॉझिटिव्ह येते.

2. प्रेग्नन्सी टेस्ट करण्याची योग्य वेळ कोणती?

हा सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न आहे. अनेक महिलांना वाटते की संबंध ठेवल्यानंतर लगेच दुसऱ्या दिवशी टेस्ट करता येते, पण तसे नसते.

अ. पिरीयड्स मिस झाल्यानंतर

सर्वात उत्तम रिझल्ट मिळवण्यासाठी तुम्ही तुमचे पिरीयड्स मिस होण्याची वाट पाहिली पाहिजे. जर तुमची मासिक पाळी नियमित असेल, तर पाळी चुकल्याच्या दुसऱ्याच दिवशी तुम्ही टेस्ट करू शकता.

ब. पाळी अनियमित असेल तर? 

जर तुमची पाळी वेळेवर येत नसेल, तर शेवटच्या वेळी संबंध ठेवल्यापासून साधारण २१ दिवसांनंतर (३ आठवडे) तुम्ही टेस्ट करावी.

क. लवकर टेस्ट केल्यास काय होते?

जर तुम्ही पाळी चुकण्याआधीच खूप लवकर टेस्ट केली, तर शरीरात hCG Level खूप कमी असते. अशा वेळी तुम्ही प्रेग्नन्ट असूनही रिझल्ट निगेटिव्ह येऊ शकतो.

हे देखील वाचा: प्रेग्नन्सीची सुरुवातीची लक्षणे | Pregnancy Lakshan in Marathi

3. प्रेग्नन्सीची सुरुवातीची लक्षणे

कधीकधी टेस्ट करण्यापूर्वी तुमचे शरीर तुम्हाला काही संकेत देत असते. जर तुम्हाला खालील लक्षणे जाणवत असतील, तर तुम्ही टेस्ट करण्याचा विचार करा:

• पिरीयड्स मिस होणे: हे सर्वात मोठे आणि मुख्य लक्षण आहे.

• सकाळी मळमळ-उलट्या: सकाळी उठल्यावर मळमळणे किंवा उलट्या होणे.

• स्तनांमध्ये बदल (Breast Changes): स्तन जड वाटणे किंवा त्यात हलकी वेदना होणे.

• थकवा: कोणत्याही कारणाशिवाय खूप जास्त थकवा जाणवणे.

• वारंवार लघवी: वारंवार लघवीला जावे लागणे.

• रक्ताचे डाग: पाळीच्या तारखेच्या आसपास हलके डाग दिसणे, याला Implantation Bleeding म्हणतात.

4. घरच्या घरी टेस्ट कशी करावी?

बाजारात अनेक प्रकारच्या प्रेग्नन्सी टेस्ट किट्स उपलब्ध आहेत (उदा. Prega News, I-can). हे किट्स वापरून टेस्ट करण्याची पद्धत अतिशय सोपी आहे:

1. सकाळची पहिली लघवी वापरा: सकाळी उठल्यानंतरची पहिली लघवी टेस्टसाठी सर्वात बेस्ट असते, कारण त्यात hCG चे प्रमाण सर्वाधिक असते.

2. कंटेनरमध्ये लघवी जमा करा: एका स्वच्छ छोट्या कपमध्ये लघवी घ्या.

3. ड्रॉपरचा वापर करा: किटसोबत मिळणाऱ्या ड्रॉपरने २-३ थेंब किटवर असलेल्या गोल छिद्रामध्ये (Sample Well) टाका.

4. वाट पहा: ५ मिनिटे शांतपणे वाट पहा.

हे देखील वाचा: मासिक पाळी विषयी माहिती, लक्षणे, समस्या, आणि शंका

5. रिझल्ट कसा वाचावा? 

किटवर रिझल्ट दिसण्यासाठी 'C' (Control) आणि 'T' (Test) अशा दोन खुणा असतात.

पॉझिटिव्ह रिझल्ट: जर किटवर दोन गुलाबी रेषा (Two Lines) दिसत असतील, तर याचा अर्थ तुम्ही प्रेग्नन्ट आहात. जरी दुसरी रेष फिकट (Faint Line) असली, तरी त्याचा अर्थ रिझल्ट पॉझिटिव्ह आहे.

निगेटिव्ह रिझल्ट: जर फक्त एकच रेष (C वर) दिसत असेल, तर तुम्ही प्रेग्नन्ट नाही आहात.

चुकीचा रिझल्ट: जर एकही रेष दिसली नाही किंवा फक्त 'T' वर रेष आली, तर ती टेस्ट खराब आहे. अशा वेळी नवीन किट आणून पुन्हा टेस्ट करावी.

6. रक्ताची तपासणी

कधीकधी युरिन टेस्टमध्ये रिझल्ट स्पष्ट येत नाही, अशा वेळी डॉक्टर रक्ताची चाचणी (Blood Test) करण्याचा सल्ला देतात.
 

ब्लड टेस्ट अधिक अचूक आणि विश्वासार्ह असते कारण ती पाळी चुकण्यापूर्वी देखील प्रेग्नन्सी डिटेक्ट करू शकते.
 

हे देखील वाचा: गर्भधारणा कशी करावी: आपल्याला सर्व माहित असणे आवश्यक आहे

7. रिझल्ट 'False Negative' येण्याची कारणे

जर तुम्हाला वाटते की तुम्ही प्रेग्नन्ट आहात पण टेस्ट निगेटिव्ह आली आहे, तर त्याची काही कारणे असू शकतात:

• खूप लवकर टेस्ट करणे: शरीरात अजून पुरेसे हार्मोन तयार झालेले नसणे.

• जास्त पाणी पिणे: टेस्ट करण्यापूर्वी खूप जास्त पाणी प्यायल्याने लघवी पातळ (Dilute) होते, ज्यामुळे हार्मोन सापडत नाही.

• एक्सपायर झालेले किट: तुम्ही वापरत असलेले किट जुने किंवा एक्सपायर झालेले असणे.

8. टेस्ट पॉझिटिव्ह आल्यावर काय करावे?

जर तुमची टेस्ट पॉझिटिव्ह आली असेल, तर अभिनंदन! आता पुढील पावले उचलणे गरजेचे आहे:

• डॉक्टरची अपॉइंटमेंट घ्या: लवकरात लवकर एखाद्या चांगल्या स्त्रीरोग तज्ञ किंवा फर्टिलिटी एक्सपर्टला भेटा.

• सोनोग्राफी: डॉक्टर तुमची पहिली सोनोग्राफी करतील जेणेकरून गर्भ व्यवस्थित ठिकाणी आहे की नाही हे समजेल.

• आहार आणि जीवनशैली: सकस आहार घ्या, भरपूर पाणी प्या आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्याने Folic Acid च्या गोळ्या सुरू करा.

• वाईट सवयी सोडा: जर तुम्हाला धुम्रपान किंवा मद्यपानाची सवय असेल, तर ती लगेचच बंद करा.

हे देखील वाचा: फर्टिलिटी आणि झोप: चुकीचा 'स्लीप पॅटर्न' गर्भधारणा थांबवतो?

9. काही महत्त्वाच्या टिप्स 

• नेहमी नामांकित ब्रँडचेच किट खरेदी करा.

• किटवरील सूचना (Instructions) नीट वाचा.

• जर रिझल्ट गोंधळात टाकणारा असेल, तर २-३ दिवसांनी पुन्हा टेस्ट करा.

• ताण घेऊ नका, कारण त्याचा परिणाम तुमच्या शरीरावर होतो.

निष्कर्ष -

प्रेग्नन्सी टेस्ट करणे हा तुमच्या मातृत्वाच्या प्रवासातील पहिला टप्पा आहे. योग्य वेळी आणि योग्य पद्धतीने केलेली टेस्ट तुम्हाला अचूक माहिती देते. जर तुमची टेस्ट निगेटिव्ह आली असेल आणि तरीही पाळी आली नसेल, तर डॉक्टरांशी संपर्क साधणे कधीही चांगले.

तुमचा हा प्रवास सुखकर आणि आनंदी राहो, हीच सदिच्छा!
 

सामान्यतः विचारले जाणारे प्रश्न -

1. पिरीयड्स मिस होण्यापूर्वी प्रेग्नन्सी टेस्ट करता येते का?

हो, पण त्या वेळी hCG लेव्हल कमी असल्यामुळे रिझल्ट चुकीचा (False Negative) येऊ शकतो.

2. सकाळची पहिली लघवीच टेस्टसाठी का योग्य असते?

कारण सकाळच्या लघवीत hCG हार्मोनचे प्रमाण जास्त असते, त्यामुळे रिझल्ट अधिक अचूक येतो.

3. फिकट दुसरी लाईन दिसली तर प्रेग्नन्सी आहे का?

हो, लाईन फिकट असली तरी रिझल्ट पॉझिटिव्हच मानला जातो.

4. घरची टेस्ट निगेटिव्ह आली तरी प्रेग्नन्सी असू शकते का?

हो, खूप लवकर टेस्ट केल्यास किंवा लघवी अगदी पातळ असल्यास निगेटिव्ह रिझल्ट येऊ शकतो.

5. युरिन टेस्टपेक्षा ब्लड टेस्ट कधी करावी?

जर रिझल्ट गोंधळात टाकणारा असेल किंवा लवकर प्रेग्नन्सी कन्फर्म करायची असेल तर ब्लड टेस्ट करावी.

6. टेस्ट पॉझिटिव्ह आल्यानंतर लगेच डॉक्टरांकडे जाणे गरजेचे आहे का?

हो, योग्य मार्गदर्शन, औषधे आणि पुढील तपासणीसाठी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.